Metropolie europejskie są lokomotywami wzrostu gospodarczego, napędzającymi gospodarkę na skalę ponadregionalną. W wyniku procesów globalizacyjnych metropolie stały się stają się najważniejszymi ośrodkami kumulacji kapitału, innowacji oraz wiedzy, zyskując tym samym międzynarodową rangę.

W Europie spotykamy wszystkie podstawowe kategorie metropolii: globalne, kontynentalne oraz narodowe (subkontynentalne).

Status globalnego węzła w światowej sieci metropolii na starym kontynencie posiadają jedynie dwa miasta: Paryż i Londyn.

Metropolii o znaczeniu kontynentalnym jest kilkanaście, są to m.in.: Berlin, Amsterdam, Madryt, Rzym, Hanower, Wiedeń oraz Monachium.

Mimo, iż metropolie nazywamy zwyczajowo od nazw ich miast centralnych to obszary funkcjonalne wielkich miast o charakterze metropolitalnym wykraczają daleko poza granice administracyjne jednego miasta i rozciągają się na wiele kilometrów wokół.

Również samo centrum metropolii, stanowiące rdzeń całego obszaru może składać się z więcej niż jednego miasta. W przypadku kilku miast centralnych mówimy o metropolii policentrycznej. Metropolia z jednym miastem centralnym nazywana jest monocentryczną. W przypadku prawie wszystkich europejskich metropolii obszar miasta centralnego nie przekracza zazwyczaj 50% powierzchni całego obszaru metropolitalnego.

Zarządzanie obszarami metropolitalnymi w Europie

Metropolie europejskie zmagają się najczęściej z problemami wynikającymi z fragmentacji swoich obszarów metropolitalnych – brakiem spójnej polityki przestrzennej i rozwoju, konfliktami interesów jednostek składających się na wspólny obszar metropolitalny i postępującym zjawiskiem suburbanizacji, czyli wyludniania się centrum i przemieszczania ludności na tereny peryferyjne.

W odpowiedzi, wiele państw z takich jak Wielka Brytania, Niemcy, Francja, Holandia i Włochy wprowadziło do swoich systemów prawnych instrumenty zarządzania metropolitalnego. Na terenie tych obszarów funkcjonują zarządy, rady, bądź kolegia metropolitalne, które wdrażają projekty współpracy w takich dziedzinach jak transport publiczny, gospodarka komunalna, usługi społeczne i wspólna promocja.

Metropolie europejskie charakteryzuje pod tym względem bardzo duże zróżnicowanie organizacyjne i nie nie istnieje jeden uniwersalny model zarządzania. Jego kształt zdeterminowany jest przez wiele czynników takich jak struktura wewnętrzna metropolii  oraz relacje pomiędzy władzami centralnymi, a samą metropolią.

Pierwszym organizmem wielkomiejskim, na którym zainicjowano integrację metropolitalną był Londyn. Już w 1855 roku utworzono tam pierwsze ciało zarządzające nazwane Metropolitan Board of Works. Obecnie organ ten nazywa się Greater London Authority i zarządza jednym z dwóch największych światowych obszarów metropolitalnych (obok Nowego Jorku). W stolicy Wielkiej Brytanii mieszka ponad 8,6 mln osób, jednak cały obszar metropolitalny zamieszkuje ponad 13 mln ludzi.

Układ przestrzenny Londynu przypomina przekrój drzewa. W jej środku znajduje się dzielnica City należąca do Londynu Wewnętrznego, który z kolei otoczony jest przez London Zewnętrzny. Londyn Wewnętrzny i Zewnętrzny tworzą tak zwany Wielki Londyn, który okala Obszar Metropolitalny Londynu. Metropolia ta jest najważniejszym europejskim węzłem globalnym w przepływie kapitału, innowacji i wiedzy.

Londyn

Paryż

Metropolia Paryska posiada bardzo specyficzną strukturę. Obszar metropolitalny składa się z 8 departamentów, 1281 gmin, niezliczonej liczby związków gmin, a w skład samego Paryża wchodzi 20 dzielnic.

Wszystkie te struktury stanowią region Ile-de-france, który zajmuje obszar ponad 12 tys. km kwadratowych i jest zamieszkany przez prawie 12 mln osób.

W skład obszaru metropolitalnego wchodzą również gminy typowo wiejskie. Należy zwrócić uwagę, iż w porównaniu do innych metropolii, sam Paryż nie dominuje ludnościowo w metropolii, ponieważ obszar 105 km kwadratowych zamieszkuje „zaledwie” 2,2 mln ludzi.

Metropolia Wielki Paryż (La Métropole du Grand Paris – MGP) jest częścią projektu Grand Paris rozpoczętego w roku 2007. Formalnie powołana do życia dnia 27 stycznia 2014 roku.

MGP w miarę upływu czasu będzie rozszerzać swoje kompetencje o środowisko i rozwój ekonomiczny, układ i rozbudowę w 2017 roku, aż do uzyskania pełni funkcji metropolitalnych w roku 2020.

W przeciwieństwie do Londynu, czy Berlina Grand Paris nie jest zdefiniowanym obszarem geograficznym. MGP to projekt miejski, społeczny i ekonomiczny o znaczeniu narodowym, mający połączyć główne obszary strategiczne regionu Ile-de-France, z Paryżem i regionem paryskim w centrum.

Szczególną sytuację na tle innych metropolii europejskich ma Berlin. Przez ponad 40 lat podziału obie części miasta rozwijały się odrębnie i w każda w innym kierunku. Berlin Zachodni nie miał możliwości rozwoju poza swoje granice, ponieważ ze wszystkich stron otaczało go terytorium Niemieckiej Republiki Demokratycznej.

Szczególny jest również status regionów metropolitalnych w Niemczech. Republika Federalna Niemiec składa się krajów związkowych, którymi są zarówno landy jak i metropolie. Region Metropolitalny Berlina, podobnie jak Hamburga, Hanoweru, Monachium oraz kilku innych miast, jest więc traktowany na równi z pozostałymi regionami, posiada swoje przedstawicielstwo w rządzie i dużą autonomię.

Berlin jest nie tylko gminą miejską, ale również krajem związkowym, co powoduje pewne komplikacje w jego dalszym rozwoju. Tereny podmiejskie znajdują się już na terenie innego kraju związkowego – Brandenburgii, dlatego chcąc dalej się rozwijać oba landy musiały podjąć szeroką współpracę. Istniały również plany połączenia Berlina i Brandenburgii w jeden land, w 1996 roku odbyło się nawet referendum, jednak Brandenburczycy odrzucili ten pomysł, obawiając się dominacji stolicy Niemiec. Powołano jednak wspólną jednostkę planistyczną Berlina i Brandenburgii, której zadaniem pozostaje planowanie na terenie Berlina i 276 gmin Brandenburgii.

Współpraca pomiędzy Berlinem, a okalającymi go gminami jest o tyle specyficzna, iż mamy do czynienia z 3,5 milionową stolicą kraju i wieloma małymi miastami, z których największy jest Poczdam, zamieszkiwany przez 157 tysięcy osób. W sumie wspólny region metropolitalny zamieszkuje 4,3 mln ludzi.

Berlin

Madryt

Podobną autonomią jak niemieckie regiony metropolitalne, choć zupełnie innym charakterem mogą się cieszyć wspólnoty autonomiczne wokół wielkich miast w Hiszpanii.

Dla przykładu Madryt tworzy trzecią co do wielkości wspólnotę autonomiczną w tym kraju. Pełni funkcję stolicy dla regionu, który zamieszkuje 6 milionów ludzi. Populacja Metropolii Madryt wynosi około 6,3 mln mieszkańców i należy do niej 179 mniejszych i większych miejscowości, w tym miasto Madryt o populacji nieco ponad 3 miliony i kilka miast powyżej 200 tys. mieszkańców.

Zagłębie Ruhry to jedna z pięciu największych aglomeracji Europy (5,3 mln mieszkańców) i najbardziej przypominająca miasta Śląska i Zagłębia. Wraz z przylegającymi miastami: Düsseldorfem, Kolonią, Bonn i kilkoma innymi jest największą konurbacją (aglomeracją policentryczną) Niemiec (ok. 10-12 mln mieszkańców).

Regionalny Związek Zagłębia Ruhry (RVR) to najstarszy związek międzygminny w Niemczech (z 1920 r.): obejmujący 11 miast na prawach powiatu oraz 4 powiaty ziemskie składające się łącznie z 53 gmin. Wszystkie miasta i powiaty Metropolii Ruhry są reprezentowane w Parlamencie Zrzeszenia Regionalnego Ruhry z siedzibą w Essen (70 członków uprawnionych do głosowania).

Główne zadania RVR to tworzenie planów zagospodarowania przestrzennego, zarządzanie terenami zieleni, lasami, wodnymi i innymi terenami o charakterze rekreacyjnym i ponadgminnym oraz zarządzanie zabytkami kultury przemysłowej, wspieranie rozwoju gospodarczego i marketing regionu.

ZAGŁĘBIE RUHRY